เข็ม

ดอกเข็มขาวพวงนั้นฉันถวาย                              แต่กลิ่นอายคลายพร้อมไม่หอมหวาน

                                    สารภีที่ใส่มาในพาน                                              ของเยาวมาลย์แม่อุบลคนสำคัญ

                                          ( พระอภัยมณี : สุนทรภู่ )

ชื่อพฤกษศาสตร์           : Ixora spp.

ชื่อสามัญ                     : West Indian Jaxmine (เข็มเศรษฐี)

ชื่อวงศ์                        : Rubiaceae

วรรณคดีไทยที่กล่าวถึง        กาพย์ห่อโคลงนิราศทองแดง  มหาเวสสันดรชาดก

ถิ่นกำเนิด                       ไทย พม่า มาเลเซีย          

ลักษณะของดอกเข็ม

     เป็นไม้พุ่มมีขนาดเล็กถึงขนาดกลาง ชอบดินร่วนซุยที่ชุ่มชื้นพอเหมาะ ชอบแดดจัด ทนแล้ง ให้ดอกตลอดปี มีพันธุ์ต่าง ๆ มากมายหลายชนิด เช่น เข็มเศรษฐี I. Macrothyrsa เข็มเหลือง I. Chinensis เข็มแดง I. Coccinea เข็มยาว I. Finlaysoniana เข็มญี่ปุ่น I. Strictra เป็นต้น  เข็มมีใบสีเขียวแก่ ใบแข็งหนา ไม่ค่อยเรียบ ดูย่นเล็กน้อย ใบออกเป็นคู่ตามข้อกิ่ง รูปร่างใบมีทั้งใบยาว โคนและปลายเรียว เช่น เข็มเศรษฐี ใบป้อมเช่นเข็มเหลืองและใบเล็กเช่นเข็มญี่ปุ่น ทั้งนี้แล้วแต่พันธุ์  ออกดอกเป็นช่อแบนใหญ่ ที่ปลายยอดหรือกิ่งข้าง ดอกมีหลากสีด้วยกันคือ สีแดง ส้ม ชมพู เหลือง และขาว เป็นต้น    ดอกเข็มมีลักษณะเป็นหลอดเล็ก ๆ ที่ปลายหลอดมีกลีบแยกจากกันเป็น 4 กลีบ คล้ายรูปดาว ถ้าดอกซ้อนอาจจะมีถึง 8 กลีบ หรือมากกว่านั้น ปลายกลีบอาจโค้งมน หรือ แหลม โคนดอกเป็นหลอดยาวติดอยู่กับรังไข่ เมื่อดอกตูมมีลักษณะเป็นรูปเรียวคล้ายเข็ม เกสรตัวผู้ติดอยู่ที่หลอดดอกด้านบน และอยู่สลับกับกลีบ เกสรตัวเมียยื่นเลยหลอดดอกออกมา มี 2 แฉก เข็มจะออกดอกตลอดทั้งปี   น้ำหวานจากดอกเข็มมีปริมาณมาก เราสามารถดูดน้ำหวานด้วยปากโดยตรงจากดอกเข็มแต่ละดอกได้โดยง่าย
ขยายพันธุ์              การเพาะเมล็ด และด้วยการตอน
วิธีปักชำกิ่ง

ประโยชน์ของดอกเข็ม

          รากมีรสหวานใช้รับประทานแก้โรคตา เจริญอาหาร ใบใช้เป็นยาฆ่าพยาธิ ดอกแก้โรคตาแดง ตาแฉะ ผลแก้โรคริดสีดวงในจมูก