ลักษณะสำคัญที่ใช้ในการจัดหมวดหมู่ของสัตว์


1.จำนวนชั้นของเนื้อเยื่อ(Germ  layer)
   ชั้นของเนื้อเยื่อประกอบด้วย
    -ชั้นนอก(Ectoderm)
    -ชั้นกลาง(Mesoderm)
    -ชั้นใน(Endoderm)
สัตว์ที่มีเนื้อเยื่อ 2 ชั้น(Diploblastica) : ประกอบด้วยเนื้อเยื่อชั้นนอกและเนื้อเยื่อชั้นใน ได้แก่
ไฟลัมซีเลนเทอราตา(ไนดราเรีย)  
            ****ไฟลัมพอริเฟอรามีเนื้อเยื่อ 2 ชั้น แต่ไม่ใช่เนื้อเยื่อที่แท้จริง  ไม่ใช่เนื้อเยื่อชั้นนอกและชั้นใน
สัตว์ที่มีเยื้อเยื่อ  3  ชั้น(Triploblastica) : ประกอบด้วยเนื้อเยื่อชั้นนอก  เนื้อเยื่อชั้นกลาง  และเนื้อเยื่อชั้นใน  ได้แก่  ไฟลัมแพลทิเฮลมินเทสจนถึงไฟลัมคอร์ดาตา   (ไฟลัมที่ 3 → ไฟลัมที่ 9)


2.ช่องว่างภายในลำตัว(Coelom)
    ช่องว่างภายในลำตัว แบ่งเป็น 3 ประเภท คือ
      -ไม่มีช่องช่องว่างภายในลำตัว(Acoelom) ได้แก่ สัตว์ในไฟลัมพอริเฟอรา ไฟลัมซีเลนเทอราตา(ไนดาเรีย)  และไฟลัมแพลทีเฮลมินเทส
      -ช่องว่างเทียม(Psudocoelom) ได้แก่ สัตว์ในไฟลัมเนมาโทดาเท่านั้น
      -ช่องว่างแท้จริง(Eucoelom) ได้แก่ สัตว์ในไฟลัมแอนเนลิดา ไฟลัมอาร์โทโพดา ไฟลัมมอลลัสกา
ไฟลัมเอไคโนเดอมาตา และไฟลัมคอร์ดาตา


3.สมมาตรร่างกาย(Symmetry)
    สมมาตรร่างกายแบ่งออกเป็น 4 ลักษณะ คือ
      -ไม่มีสมมาตร(Asymmetry) คือไม่สามารถแบ่งร่างกายออกเป็นสองส่วนที่เหมือนกันได้ เช่น ฟองน้ำบางชนิด
      -สมมาตรแบบครึ่งซีกหรือสมมาตรแบบด้านข้าง(Bilateral symmetry) คือสามารถแบ่งตามยาวของร่างกายได้ ได้แก่ สัตว์ในไฟลัมแพลทีเฮลมินเทส ไฟลัมเนมาโทดา ไฟลัมแอนเนลิดา ไฟลัมอาร์โทโพดา ไฟลัมมอลลัสก้า ไฟลัมเอไคโนเดอมาตา(ระยะตัวอ่อน) และไฟลัมคอร์ดาตา
      -สมมาตรแบบรัศมี(Radial symmetry) คือสามารถแบ่งได้มากกว่า 4 ซีกโดยต้องตัดผ่านจุดศูนย์กลางตามแนวรัศมี ได้แก่ สัตว์ในไฟลัมพอริเฟอราบางชนิด  ไฟลัมซีเลนเทอราตา(ไนดาเรีย) และไฟลัมเอไคโนเดอมาตา(ระยะเต็มวัย)
      -สมมาตรแบบกึ่งรัศมี(Biradial symmetry) คือสามารถแบ่งได้เพียง 4 ซีกโดยต้องตัดผ่านจุดศูนย์กลางตามแนวรัศมี

4.การเปลี่ยนแปลงของบลาสโทพอร์(Blastopore)
    บลาสโทพอร์ เป็นช่องที่เกิดจากการม้วนตัวของเนื้อเยื่อชั้นใน ซึ่งพบในสัตว์ที่มีสมมาตรแบบครึ่งซีกหรือแบบด้านข้าง มี 2 แบบ คือ
     4.1โพรโทสโทเมีย(Protostomia) เป็นพวกที่บลาสโทพอร์เปลี่ยนเป็นช่องปาก โดยมีช่องปากเกิดก่อนช่องทวารหนัก ได้แก่ไฟลัมแพลทีเฮลมินเทส ไฟลัมเนมาโทดา ไฟลัมแอนเนลิดา ไฟลัมอาร์โทโพดา และไฟลัมมอลลัสก้า
     4.2ดิวเทอโรสโทเมีย(Deuterostomia) เป็นพวกที่บลาสโทพอร์เปลี่ยนเป็นช่องทวารหนัก โดยช่องทวารหนักเกิดก่อนช่องปาก ได้แก่ ไฟลัมเอไคโนเดอมาตา และไฟลัมคอร์ดาตา

5.การเจริญในระยะตัวอ่อน
    พบในสัตว์ที่มีช่องปากแบบโพรโทสโทเมีย โดยแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ
     5.1กลุ่มที่มีตัวอ่อนแบบโทรโคฟอร์(Trochophore) ได้แก่ ไฟลัมแพลทีเฮลมินเทส ไฟลัมแอนเนลิดา และไฟลัมมอลลัสก้า
     5.2กลุ่มเอคไดโซซัว(Ecdysozoa) เป็นกลุ่มที่มีการลอกคราบเพื่อการเจริญเติบโต ได้แก่ ไฟลัมเนมาโทดา
และไฟลัมอาร์โทโพดา

ส่วนสัตว์กลุ่มดิวเทอโรสโทเมีย จะมีตัวอ่อนแบบไดพลูรูดา เช่น ดาวทะเล

6.ปล้องลำตัว(Metamerism หรือ Segmentation) 
    สัตว์ที่มีลำตัวเป็นข้อปล้องมี 3 ไฟลัม คือ ไฟลัมแอนเนลิดา ไฟลัมอาร์โทโพดา และไฟลัมคอร์ดาตา


7.ระบบทางเดินอาหาร(Digestive system)
    -สัตว์ที่มีระบบทางเดินอาหารแบบไม่แท้จริง ซึ่งเป็นช่องว่างแบบร่างแห(เป็นทางผ่านของน้ำจากภายนอกเข้าสู่ลำตัว) เช่น สัตว์ในไฟลัมพอริเฟอรา
    -สัตว์ที่มีระบบทางเดินอาหารแบบไม่สมบูรณ์(Incomplete digestive tract) คือพวกที่มีช่องว่างกลางลำตัว เรียกว่าช่อง “แกสโตวาสคิวลาร์(Gastrovascular)” (เป็นช่องเปิดด้านเดียว) แต่ไม่มีทวารหนัก ได้แก่ สัตว์ในไฟลัมซีเลนเทอราตา(ไนดาเรีย) และไฟลัมแพลทีเฮลมินเทส(ยกเว้น พยาธิตัวตืด)
    -สัตว์ที่มีระบบทางเดินอาหารแบบสมบูรณ์(Complete digestive tract) คือพวกที่มีปากลำไส้ และทวารหนักสมบูรณ์(เป็นท่อกลวง เปิด 2 ด้าน) ได้แก่ สัตว์ในไฟลัมเนมาโทดา ไฟลัมแอนเนลิดา ไฟลัมอาร์โทโพดา ไฟลัมมอลลัสก้า ไฟลัมเอไคโนเดอมาตา และไฟลัมคอร์ดาตา
8.ระบบหมุนเวียนโลหิต(Circulatory system)
    -สัตว์ที่ไม่มีระบบหมุนเวียนเลือด ได้แก่ สัตว์ในไฟลัมพอริเฟอรา ไฟลัมซีเลนเทอราตา(ไนดาเรีย)
ไฟลัมแพลทีเฮลมินเทส สัตว์ในไฟลัมเนมาโทดา
    -สัตว์ที่มีระบบหมุนเวียนเลือด แบ่งออกเป็น 2 พวก คือ
      1.ระบบหมุนเวียนเลือดแบบเปิด(Open circulatory system) สัตว์กลุ่มนี้จะมีหลอดเลือดหลักและหัวใจ ในการปั้มเลือด แต่น้ำเลือดส่วนใหญ่จะเปิดเข้าที่ช่องว่างกลางลำตัวที่ทำหน้าที่เป็นแอ่งรับเลือดเรียก haemocoel ตัวอย่างเช่น แมลง กุ้ง ปู หอยทาก
      2.ระบบหมุนเวียนเลือดแบบปิด(Closed circulatory system) พวกนี้น้ำเลือดจะอยู่ในหลอดเลือดไม่มีการเปิดออก(หลอดเลือดเป็นสองระบบคือ atery sysytem กับ venous system )
9.ระบบประสาท(Nervous system)
    -สัตว์พวกแรกที่มีระบบประสาท คือ สัตว์ในไฟลัมซีเลนเทอราตา(ไนดาเรีย) ซึ่งเป็นแบบร่างแหประสาท(Nerve net) แต่ยังไม่มีระบบประสาทส่วนกลาง
    -สัตว์พวกแรกที่มีระบบประสาทส่วนกลาง คือสัตว์ในไฟลัมแพลทีเฮลมินเทสจนถึงไฟลัมคอร์ดาตาจะมีระบบประสาทส่วนกลางทั้งหมด
   สัตว์ที่มีระบบประสาทส่วนกลางแบ่งออกเป็น 2 ลักษณะ คือ
     1.สัตว์ตั้งแต่ไฟลัมไฟลัมแพลทีเฮลมินเทสจนถึงไฟลัมเอไคโนเดอมาตา จะมีเส้นประสาทใหญ่เป็นท่อตันอยู่ด้านล่างใต้ทางเดินอาหาร
     2.สัตว์ในไฟลัมคอร์ดาตา จะมีเส้นประสาทใหญ่เป็นท่อกลวง อยู่ด้านหลังเหนือทางเดินอาหาร
10.โครงสร้างพิเศษ ซึ่งเป็นโครงสร้างพิเศษที่มีเฉพาะไฟลัมนั้นๆ เช่น
    1.คอลลาร์ เซลล์(Collar cell) ในฟองน้ำ
    2.นีมาโตซิสต์(Nematocyst) ในพวกไนดาเรียน
    3.โนโตคอร์ด(Notochord) ในพวกคอร์เดต