มูลเหตุของพระเวสสันดรชาดก  

              ช า ด ก  หมายถึง  อะไร ?
                         คำว่า ชาดก แปลว่า ผู้เกิด คือ เล่าถึงการที่พระพุทธเจ้าทรงเวียนว่ายตายเกิด ถือเอากำเนิดในชาติต่างๆ ได้พบปะผจญกับเหตุการณ์ดีบ้างชั่วบ้าง แต่ก็ได้พยายามทำความดีติดต่อกันมากบ้างน้อยบ้างตลอดมา จนเป็นพระพุทธเจ้าในชาติสุดท้าย
                        กล่าวอีกอย่างหนึ่ง จะถือว่า เรื่องชาดกเป็นวิวัฒนาการแห่งการบำเพ็ญคุณงามความดี ของพระพุทธเจ้า ตั้งแต่ยังเป็นพระโพธิสัตว์อยู่ก็ได้
                        ในอรรถกถาแสดงด้วยว่า ผู้นั้นผู้นี้กลับชาติมาเกิดเป็นใครในสมัยพระพุทธเจ้า แต่ในบาลีพระไตรปิฎกกล่าวถึงเพียงบางเรื่อง เพราะฉะนั้น สาระสำคัญจึงอยู่ที่คุณงามความดีและอยู่ที่คติธรรมในนิทานนั้นๆ
                        อนึ่ง เป็นที่ทราบกันว่าชาดกทั้งหมดมี 550 เรื่อง แต่เท่าที่ได้ลองนับดูแล้วปรากฏว่า ในเล่มที่ 27 มี 525 เรื่อง, ในเล่มที่ 28 มี 22 เรื่อง รวมทั้งสิ้นจึงเป็น 547 เรื่อง ขาดไป 3 เรื่อง แต่การขาดไปนั้น น่าจะเป็นด้วยในบางเรื่องมีนิทานซ้อนนิทาน และไม่ได้นับเรื่องซ้อนแยกออกไปก็เป็นได้ อย่างไรก็ตาม จำนวนที่นับได้ จัดว่าใกล้เคียงมาก

 พ ร ะ เ ว ส สั น ด ร ช า ด ก   แสดงไว้ในหมวดขุททกนิกาย พระสุตตันตปิฎก พระไตรปิฎก เล่มที่ 28 เหตุเกิดของชาดกเรื่องนี้ มีดังนี้

                สมัยหนึ่ง พระพุทธเจ้าพร้อมพระสงฆ์สาวกจำนวนมากได้ เสด็จไปกรุงกบิลพัสดุ์เพื่อแสดงธรรมโปรดพระญาติ ข่าวทราบถึงพระเจ้าสุทโธทนะ  พระพุทธบิดา  และพระญาติต่างมีความยินดี  ได้ไปถวายการต้อนรับ  เมื่อพระญาติได้เห็นพระพุทธองค์ผู้มีรูปงาม  มีพระชนมายุรุ่นราวคราวเดียวกันกับบุตรธิดาของตนก็ไม่ถวายความเคารพ  คงมีแต่พระราชกุมารหนุ่ม ๆ เท่านั้นที่ถวายความเคารพ  พระพุทธองค์เห็นเช่นนั้นจึงทรงแสดงบารมี  เข้าสู่ฌาณ  แล้วลอยขึ้นเหนือพระญาติ  พร้อมเปล่งพระฉัพพรรณรังสีรุ่งเรืองสว่างรอบพระองค์  เป็นที่อัศจรรย์ยิ่งนัก

                พระเจ้าสุทโธทนะ  พระพุทธบิดาทอดพระเนตรเห็นเช่นนั้นจึงยกพระหัตถ์ขึ้นถวายควมเคารพ  และตรัสสรรเสริญพระพุทธองค์ว่า  ในครั้งที่พระพุทธองค์ยังทรงพระเยาว์  ได้เชิญเสด็จพระพุทธองค์เข้าไปนมัสการชฎิลดาบส  ครั้งนั้นพระพุทธบิดาได้ทรงแสดงพระบารมีลอยขึ้นเหนือเศียรเกล้าของชฎิลดาบส ครั้งนั้นพระพุทธบิดาก็ได้ถวายความเคารพไปแล้วครั้งหนึ่ง  ครั้งที่สองเมื่อพระพี่เลี้ยงได้เชิญเสด็จพระพุทธองค์ไปในพิธีวัปปมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ  ณ  ท้องสนามหลวง  โดยให้บรรทมอยู่ใต้ต้นไม้  ในครั้งนั้นแม้ตะวันบ่ายคล้อยไปแล้ว  แต่เงาไม้ไม่ได้คล้อยตามไปด้วย  กลับทำหน้าที่ประดุจร่มกั้นพระองค์ไว้ไม่ให้โดนแสงตะวัน  พระพุทธบิดาได้ถวายความเคารพเป็นครั้งที่สอง  และครั้งนี้เป็นครั้งที่สาม  ทำให้พระญาติทุกพระองค์ถวายความเคารพ  ขณะนั้นก็บังเกิดฝนโบกขรพรรษ  ซึ่งมีน้ำฝนสีแดงใสบริสุทธิ์ตกลงมา  หากพระญาติคนใดไม่ต้องการให้ฝนสีแดงถูกต้องกายก็จะเป็นไปดังปรารถนา  ความอัศจรรย์ที่เกิดขึ้นในครั้งนี้พระญาติต่างตรัสว่า  เป็นด้วยอานุภาพของพระพุทธเจ้า  จากนั้นจึงกราบทูลลาพระพุทธเจ้ากลับเข้าพระราชวัง

                ฝ่ายสงฆ์ได้ประชุมสัมมนากันถึงความอัศจรรย์ที่เกิดขึ้น  พระพุทธองค์ทรงทราบเรื่องจึงได้เสด็จไปยังที่ประชุม  แล้วตรัสว่า  ฝนโขกขรพรรษนี้ได้เคยมีมาแล้วในอดีต  จากนั้นจึงตรัสชาดกเรื่องพระเวสสันดร