การแกะสลักผลไม้

ประวัติการแกะสลัก

    การแกะสลักผลไม้
เริ่มมีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัยในงานราชพีจองเปรียง หรือลอยโคม ในวันเพ็ญเดือนสิบสอง
นางนพมาศหรือท้าวศรีจุฬาลักษณ์ได้คิดประดิษฐ์โคมลอยให้งามประหลาดกว่าพระสนมทั้งปวง
โดยเลือกผกาเกสรสีต่างๆ 
ประดับเป็นรูปดอกไม้ซ้อนสีสลับให้เป็นลวดลาย แล้วเอาผักผลไม้มาสลักเป็นรูปยุรคณานกวิหคหงส์
ให้จิกจับเกสรบุปผชาติอยู่ตามกลีบดอก เป็นระเบียบเรียบร้อย วิจิตรไปด้วยสีย้อมสด
หลักฐานนี้แสดงว่าการสลักเริ่มปรากฎในวังมาก่อน

     งานสลักใช้กับของอ่อน  สลักออกมาเป็นลวดลายต่างๆ อย่างงดงาม  มีสลักผัก สลักผลไม้  สลักหยวกกล้วย
ถือเป็นงานช่างฝีมือของคนไทยที่มีมาแต่โบราณ 
งานแกะจึงอยู่ในงานช่าง 10 หมู่ 
เรียกว่าช่างสลัก ในช่างสลักแบ่งออกย่อย คือ ช่างฉลุ ช่างกระดาษ ช่างหยวก
ช่างเครื่องสด ส่วนช่างอีก 9 หมู่ได้แก่ ช่างแกะที่มีช่างแกะตรา ช่างแกะลาย
ช่างแกะพระหรือภาพช่างหุ่น  มีช่างไม้
ช่างไม้สูง ช่างปากไม้  ช่างปั้น  มีช่างขี้ผึ้ง 
ช่างปูน เป็นช่างขึ้นรูปปูน มีช่างปั้นช่างปูนก่อ ช่างประดับกระจก ช่างมุก
ช่างบุ บุบาตรพระเพียงอย่างเดียว ช่างกลึง มีช่างไม้ ช่างหล่อ มีช่างหุ่นดิน
ช่างขี้ผึ้ง ช่างผสมโลหะ ช่างเขียน 
ช่างปิดทอง

      การสลักหรือจำหลัก  จัดเป็นศิลปะแขนงหนึ่งในจำพวกประติมากรรม
เป็นการประดิษฐ์วัตถุเนื้ออ่อนอย่างผัก ผลไม้ ที่ยังไม่เป็นรูปร่าง
หรือมีรูปร่างอยู่แล้วสร้างสรรค์ให้สวยงามและพิสดารขึ้น
โดยใช้เครื่องมือที่มีความแหลมคม โดยใช้วิธีดัด เกลา ปาด แกะ คว้าน
ทำให้เกิดลวดลายตามต้องการซึ่งงานสลักนี้เป็นการฝึกทักษะสัมพันธ์ของมือและสมอง
เป็นการฝึกจิตให้นิ่งแน่วแน่ต่องานข้างหน้า อันเป็นการฝึกสมาธิได้อย่างดีเลิศ

การแกะสลักผลไม้นอกการเป็นการฝึกสมาธิแล้วยังเป็นการฝึกฝีมือให้เกิดความชำนาญเป็นพิเศษ  และต้องมีความมานะ อดทน ใจเย็น  และมีสมาธิเป็นที่ตั้งรู้จักการตกแต่ง
มีความคิดสร้างสรรค์ การทำงานต้องให้จิตใจทำไปพร้อมกับงานที่กำลังสลักอยู่
จึงได้งานสลักที่สวยงามเพริศแพร้วอย่างเป็นธรรมชาติ
ดัดแปลงเป็นลวดลายประดิษฐ์ต่างๆตามใจปรารถนา

     
ในสมัยก่อนเด็กชายจะได้รับการเรียนรู้จากวัด สำหรัญเด็กหญิง
ถ้าเป็นลูกชาวบ้านจะเรียนรู้จากญาติผู้ใหญ่ในบ้าน 
ส่วนเด็กสาวในตระกูลสูงศักดิ์ก็จะถูกส่งตัวเข้ารับการอบรมในวังหลวง
ทั้งเรื่องกริยา มารยาท งานฝีมือ การทำอาหารตำหรับต่างๆ  สำหรับงานสลักแล้วจะเริ่มจากการริ้วมะปราง
ซึ้งริ้วของมะปรางจะแตกต่างกันไป มีลักษณะแตกต่างกันไปแต่ละตำหนัก มีการคว้านเงาะ
คว้านเมล็ดน้อยหน่า ต่อมาก็เป็นการสลักผักผลไม้ ให้เกิดลวดลายต่างๆ
อย่างวิจิตรพิสดาร จนมีการแข่งขันกันขึ้น

      การแกะสลักผัก ผลไม้
แต่เดิมนิยมนำมาสลักในอาหารถวายพระ 
จัดเป็นเครื่องต้น ถวายแก่เจ้าขุนมูลนายทั้งหลาย อย่างการสลักโถยาคูเพื่อถวายในราชพิธีเดือนสิบสอง
โดยนำฟักทองมาสลัก ประดับด้วยดอกไม้ต่างๆ ใส่ข้าวยาคู
คือเอ่ร่วงข้าวทั้งร่วงติดใบข้าวด้วยล้วนๆ หรือผสมใบเตยลงก็ได้
โขลกในครกผสมน้ำเล้กน้อย คั้นเอาแต่น้ำ แล้วเคี่ยวไฟอ่อนๆ ใส่น้ำตาลเล็กน้อย
ถวายพระสงฆ์ ในสมัยนั้นบุคคลใดได้รับพระมหากรุริคุณโปรดเกล้าฯ  ให้ทำโถยาคูถวายพระในพระราชพิธี
ถวายยาคู
ถือว่าได้รับพระราชทานเกียรติยศสูง

 

การเลือกผลไม้

         แอปเปิ้ล
มีหลายพันธุ์ ทั้งสีแดง สีเขียว สีเหลือง นอกจากนี้ยังมีทั้งลูกเล้กและลูกใหญ่
เปลือกสีแดงอมเหลือง สามารถนำมาสลักได้ทั้งนั้น เลือกที่ผิวเปลือกสด
ไม่เหี่ยวได้รูปทรง ถ้าเป็นแอปเปิ้ลพันธุ์สีแดง สีเขียว สีเหลือง
สีต้องสม่ำเสมอทั้งผล แอปเปิ้ลแต่ละพันธุ์แต่ละสีที่นำมาสลักจะมีเนื้อไม่เหมือนกัน
เมื่อสลักเสร้จแล้วต้องช่น้ำผสมน้ำมะนาวทันที เพราะเมื่อเนื้อถูกกับอากาศจะดำ
ถ้าใช้แอปเปิ้ลสีเขียวก็เพียงแต่ชุบน้ำเย็นสักครู่
เพราะเนื้อมีรสเปรี้ยวจึงทำให้ชิ้นงานไม่ดำ

           สลักแอปเปิ้ลเพื่อรับประทานจะสลักเป็นแบบง่ายๆ
เช่น สลักเป็นรูปใบไม้
จัดในถาดผลไม้สำหรับเสิร์ฟหรือหั่นเป็นชิ่นสามเหลี่ยมซ้อนกัน เรียกช้างแอปเปิ้ล
สำหรับตกแต่งทั่วจาน และสามารถรับประทานได้ด้วยโดยเฉพาะอาหารแบบฝรั่งโดยทั่วไป

              
สลักแอปเปิ้ลเพื่อตกแต่งและจัดแสดงนิยมสลักทั้งผล ปอกเปลือกแล้วสลัก
กับสลักทั้งเปลือก 
การสลักทั้งเปลือกช่วยทำให้สีของเปลือกสลับการเนื้อสีเหลืองนวลของแอปเปิ้ลได้อย่างสวยงามโดยเฉพาะแอปเปิ้ลสีแดงนำมาจัดในถาดผลไม้และสลักแอปเปิ้ลสีเขียวเป็นลายใบไม้นำมาแซมให้สวยงาม
และยังสามารถรับประทานได้ด้วย

         มะละกอ มีหลายพันธุ์
ให้เนื้อหลายสี สามารถนำมาสลักได้ทั้งผล แต่พันธุ์ที่นิยมเป็นพันธุ์แขกดำ
เพราะเนื้อมีสีส้มแสด เนื้อหนา รูปทรงสวย เปลือกสีเขียวสลักลวดลายได้สวยงาม
มะละกอเป็นผลไม้ที่มียาง
เมื่อปอกเปลือกหรือตัดเป็นชิ้นแล้วต้องล้างน้ำเอายางออกก่อนจึงลงมือสลัก
เมื่อสลักได้ชิ้นงานแล้วไม่ควรล้างน้ำ โดยเฉพาะมะละกอสุก เพราะจะเละ
ถ้าสลักทั้งผลเพื่อตกแต่งหรือจัดแสดงให้ฉีดน้ำแล้วคลุมด้วยผ้าขาวบาง

         สลักมะละกอเพื่อรับประทาน  ต้องเลือกมะละกอเนื้อสุก เปลือกเริ่มมีสีสัน
สลักเป็นลวดลายแบบง่ายๆ โดยหั่นมะละกอเป็นชิ้นขนาดพอคำ
ตกแต่งชิ้นมะละกอให้มีลักษณะเหมือนใบไม้ แล้วสลักลายเส้น
หรือสลักเป็นดอกไม้ดอกเล็กขนาดพอคำ นำมาจัดในถาดผลไม้รวมเสิร์ฟแบบบุฟเฟ่ต์

          สลักมะละกอเพื่ออวดฝีมือต้องเป็นมะละกอห่ามเปลือกมีสีส้มตรงแก้มมะละกอ
เนื้อจะแข็ง สลักได้ง่าย จะได้ลวดลายที่สวยงาม 
มะละกอสามารถสลักได้ทั้งเปลือก และสลักเฉพาะเนื้อมะละกอล้วนๆ
นอกจากนี้ยังนิยมสลักมะละกอเป็นภาชนะใส่อาหารอีกด้วย  ทำเป็นลวดวลายสวยงามสลับซับซ้อน

      ฝรั่ง เป็นผลไม้เปลือบาง ผลทรงกลมป้อม
มีหลายพันธุ์ เลือกใช้ฝรั่งพันธุ์สาลี่ หรือฝรั่งลูกใหญ่ทรงกลมป้อม
เลือกเปลือกสีเขียวอ่อน ผิวเปลือกเรียบ สด ไม่เหี่ยว ไม่มีรอยซ้ำ
ตรงขั่วไม่มีสันเนื้อนูนออกมา เนื้อฝรั่งมีลักษณะเหมือนเม็ดทราย มีดที่ใช้จะต้องคม
เมื่อสลักขึ้นงานแล้วชุบน้ำเย็นสักครู่
เก็บใส่กล่องพลาสติกหรือใส่ถุงพลาสติกปิดให้สนิท
แช่ตู้เย็นช่องธรรมดาจนกว่าจะใช้งาน

        
สลักฝรั่งเพื่อรับประทาน เลือกใช้ฝรั่งสุกสลักลวดลายแบบง่ายๆ เช่น
หั่นเป็นชิ้นตกแต่งให้มีลักษณะเหมือนใบไม้ สลักลายเส้นเป็นลายฉลุ หรือหั่นชิ้นขนาดพอคำ
สลักเป็นดอกไม้เล็กๆ ดอกกุหลาบ ดอกพุตตาน
จัดเก็บถาดผลไม้รวมเสิร์ฟพร้อมพริกกับเกลือ

         
สลักฝรั่งเพื่องตกแต่งหรือจัดแสดง เลือกใช้ฝรั่งห่าม เนื้อจะแน่นและแข็ง
สลักด้วยลวดลายที่สลับซับซ้อนทั้งผล เช่นลายดอกรักเร่แปลง หรือสลีกเป็นภาชนะสำหรับใส่อาหารเป็นผอบสำหรับใส่พริกกับเกลือจัดแสดงพรอมกับชิ้นฝรั่งที่สลักพร้อมรับประทาน
จัดในถาดผลไม้รวมชนิดอื่นๆ

           สับปะรด