งาน ม2/1 เลขที่ 31

รูปภาพของ snk02974

จากหลักฐานด้านโบราณวัตถุที่หลงเหลืออยู่ รวมทั้งหลักฐานด้านโบราณคดีที่ได้จากการสำรวจและขุดค้นแหล่งโบราณคดีและเมืองโบราณสมัยทวารวดีในบริเวณภาคกลางตอนล่างของประเทศไทย นำไปสู่ข้อสรุปได้ว่าชาวทวารวดีได้นำแนวคิดเกี่ยวกับระบบกษัตริย์และรัฐของชาวอินเดียมาเป็นแบบอย่างในการจัดตั้งรัฐทวารวดี

 

           หลักฐานที่แสดงว่ามีกษัตริย์ปกครองรัฐทวารวดี คือการค้นพบเหรียญเงินที่มีจารึกว่า "ศรีทวารวติศวรปุณยะ" ซึ่งแปลว่า "การบุณย์ของพระเจ้าศรีทวารวดี" กระจายอยู่ตามเมืองโบราณสมัยทวารวดีในบริเวณภาคกลางตอนล่างของประเทศไทย นอกจากนี้ยังได้พบว่ามีการนำระบบเหรียญกษาปณ์มาใช้เป็นสื่อกลางการค้าขาย ดังได้พบเหรียญเงินไม่มีจารึก (เป็นเหรียญเงินที่ทำด้วยเงินไม่บริสุทธิ์มีทองแดงผสม) ที่มีสัญลักษณ์เป็นรูปพระอาทิตย์/ศรีวัตสะและรูปสังข์/ศรีวัตสะ แพร่กระจายอยู่ในเมืองโบราณในรัฐทวารวดี และในเมืองโบราณร่วมสมัยในรัฐอื่น ๆ ในดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น รัฐปยู รัฐมอญ รัฐฟูนัน เหรียญดังกล่าวเป็นเหรียญที่ผลิตขึ้นโดยกษัตริย์แห่งรัฐทวารวดี โดยมีจุดมุ่งหมายที่จะควบคุมค่าเงินในการค้าขายกับชุมชนภายนอก โดยได้ขอยืมสัญลักษณ์ของระบบกษัตริย์ของอินเดียมาใช้ เนื่องจากสัญลักษณ์ที่ปรากฏอยู่บนเหรียญดังกล่าวนั้น เป็นสัญลักษณ์อันเป็นมงคลที่สื่อความหมายถึงพระราชอำนาจของกษัตริย์ ความอุดมสมบูรณ์และความรุ่งเรืองของรัฐ หรืออาณาจักรที่ปกครองโดยพระมหากษัตริย์ผู้สั่งให้ผลิตเหรียญดังกล่าว

 

 

 

 

เหรียญเงินมีจารึก รูปแม่และลูกโค 

 

 

เหรียญเงินไม่มีจารึกรูปพระอาทิตย์และศรีวัตสะ

 

 

           นอกจากการควบคุมรายได้ที่มาจากการค้าแล้ว หน้าที่ของกษัตริย์ตามคติของชาวอินเดีย คือ มีหน้าที่ควบคุมระบบชลประทาน ผลผลิตที่ได้จากการเพาะปลูก งานด้านสาธารณสุข งานด้านการทหาร และด้านตุลาการ หลักฐานสำคัญที่แสดงว่ากษัตริย์ได้ทำหน้าที่ควบคุมระบบชลประทานและผลผลิตที่ได้จากการเพาะปลูกคือการจัดระบบชลประทานให้สอดคล้องกับรูปแบบการตั้งถิ่นฐานโบราณที่ต้องอยู่ริมน้ำ เนื่องจากน้ำเป็นปัจจัยสำคัญทั้งทางด้านเกษตรกรรมและการคมนาคม แต่เนื่องจากต้องประสบปัญหาน้ำท่วมในหน้าน้ำหลาก ดังนั้นในการวงผังเมืองจึงต้องสร้างคันดินและคูน้ำล้อมรอบเมือง เพื่อป้องกันน้ำท่วมในหน้าน้ำและเพื่อความสะดวกในการใช้น้ำจากคูเมืองเพื่อการเกษตร ในขณะเดียวกันก็ใช้เป็นเส้นทางคมนาคมและเป็นการป้องกันข้าศึกไปในตัวด้วย จึงได้พบว่าเมืองใหญ่ ๆ ที่อยู่ตามลุ่มแม่น้ำแม่กลอง-ท่าจีน และแม่น้ำบางปะกงนั้นต้องมีการสร้างคูน้ำคันดินล้อมรอบเมืองกันทุกเมือง และต้องมีการขุดคลองเชื่อมต่อคูเมืองต่าง ๆ กับแม่น้ำสายรองที่ไปบรรจบแม่น้ำสายใหญ่และไปออกทะเลได้ทุกเมือง 

 

 

 

ผังเมืองนครปฐมโบราณ อ.เมือง จ.นครปฐม 

 

 

 

           ส่วนปรัชญาการจัดตั้งรัฐของกษัตริย์ทวารวดีนั้น ได้วางอยู่บนรากฐานของปรัชญาการจัดตั้งรัฐของชาวอินเดียในระบบจักรวรรดิ คือ การขยายอำนาจไปครอบครองรัฐอื่น ๆ มาไว้ในราชอาณาจักรหรือจักรวรรดิ ซึ่งกษัตริย์จะได้รับยกย่องเป็นจักรพรรดิแต่เป็นจักรพรรดิตามคติพุทธศาสนา คือ พระพุทธเจ้าจะปรากฎพระองค์ในกัลป์ต่าง ๆ ในจักรวาล เพื่อช่วยนำสัตว์โลกสู่นิพพานเช่นเดียวกับจักรพรรดิผู้ปกครองจักรวาลก็สามารถปราบปรามและมีชัยต่อรัฐทั้งปวง และปกครองอย่างยุติธรรม หากแต่การขยายอำนาจการปกครองตามคติจักรพรรดิในพุทธศาสนานั้นไม่ใช่การปราบปรามด้วยกำลังทหาร ไม่ใช่ชัยชนะจากสงคราม แต่เป็น "ธรรมวิชัย" คือ ชัยชนะด้วยธรรม (อันเป็นนโยบายของพระเจ้าอโศกในการขยายอำนาจการปกครอง) และขยายอาณาเขตของอาณาจักรออกไปอย่างกว้างขวาง ครอบคลุมพื้นที่ภาคกลางตอนล่างตั้งแต่ด้านตะวันตกถึงด้านตะวันออก ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ลุ่มแม่น้ำแม่กลอง-ท่าจีน แม่น้ำลพบุรี-ป่าสัก และลุ่มแม่น้ำบางปะกง โดยการนำหลักธรรมคำสั่งสอนในพุทธศาสนาไปปลูกฝังให้ชาวเมืองดังกล่าวเหล่านั้นเกิดความเลื่อมในศรัทธา ดังปรากฎหลักฐานด้านศิลปกรรมเนื่องในพุทธศาสนาที่แพร่กระจายอยู่ตามเมืองโบราณดังกล่าวเหล่านั้น เป็นต้นว่าธรรมจักรและกวางหมอบ พระพุทธรูปทั้งที่สลักจากหินและหล่อจากสำริด สถูป วิหารต่าง ๆ ตลอดจนหลักธรรมคำสั่งสอนในพุทธศาสนา ซึ่งปรากฏเป็นจารึกอยู่บนเสาหรือวงล้อพระธรรมจักร นับว่ากษัตริย์ทวารวดีประสบความสำเร็จในการใช้นโยบาย "ธรรมวิชัย" ในการขยายอำนาจการปกครองและขยายอาณาจักรของพระองคืออกไปได้อย่างกว้างขวาง และนอกจากจะปลูกฝังคติความเชื่อในพุทธศาสนาให้ประชาชนในรัฐของพระองค์แล้ว ยังประสบความสำเร็จในการเผยแพร่พุทธศาสนาไปยังชุมชนใกล้เคียงทั้งสี่ทิศ คือ จากศูนย์กลางซึ่งอยู่ทางตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา (ลุ่มแม่น้ำแม่กลอง-ท่าจีน) ได้ขยายออกไปทางด้านตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา (ลุ่มแม่น้ำลพบุรี-ป่าสัก) จนถึงลุ่มแม่น้ำบางปะกงและไปทางตะวันออกเฉียงเหนือถึงลุ่มแม่น้ำมูล-ชี ส่วนทางตอนเหนือขึ้นไปถึงบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำปิง (รัฐหริภุญไชย) และทางใต้ลงไปถึงเมืองยะรัง จังหวัดปัตตานี นับว่ากษัตริย์ทวารวดีได้ปฏิบัติตามคติจักรพรรดิในพุทธศาสนาผสมผสานกับคติจักรพรรดิในศาสนาพราหมณ์ที่ต้องมีชัยชนะทั้ง ๔ ทิศ (ทิศวิชยิน) 

 

 

 

สถูประฆังมีจารึกอยู่ที่คอระฆัง สูง 390 ซม. เส้นผ่านศูนย์กลาง 130 ซม. อายุราวพุทธศัตวรรษที่ 12 อยู่ที่พิพิธพัณฑสถานแห่งชาติพระนคร

 

 

 

รูปท้าวกุเวรและคชลักษณมี(ดินเผา)พบในเมืองโบราณจันเสน จ.นครสวรรค์

 

 

           สำหรับฐานะของกษัตริย์ทวารวดีนั้น ได้พบหลักฐานโบราณวัตถุบางประเภทที่สื่อความหมายถึงพิธีกรรมต่าง ๆ ที่กษัตริย์ต้องประกอบ เพื่อยกฐานะของกษัตริย์ให้เทียบเท่าเทพเจ้า นั่นคือ พิธีราชสูยะ (พิธีราชาภิเษกของกษัตริย์อินเดียในสมัยโบราณ) ดังได้พบแผ่นหินรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่มีถัดลงมามีรูปแส้ (จามร) วัชระ ขอสับช้าง (อังกุษะ) พัดโบก (วาลวิชนี) ฉัตร ปลาและสังข์อย่างละคู่ และมีหม้อน้ำ (บูรณกลศ) อยู่ตอนล่าง ตรงมุมทั้ง ๔ ทำเป็นรุปดอกบัวเสี้ยวเดียว แผ่นหินดังกล่าวนี้ได้พบที่พระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม ซึ่งอยู่ในสภาพที่สมบูรณ์ ส่วนที่พบที่เมืองดงคอน จังหวัดชัยนาท เป็นชิ้นที่แตกหัก แผ่นหินดังกล่าวทั้ง ๒ ชิ้นนี้น่าจะเป็นแผ่นหินที่ใช้รองรับหม้อน้ำ (บูรณกลศ) เพื่อใช้สรงน้ำเทพและเทพี (อภิเษจนียะ) ในพิธีราชสูยะหรือพิธีราชาภิเษกของกษัตริย์ทวารวดีและแผ่นหินที่คล้ายกันนี้ได้เคยพบในรัฐยะไข่ที่เมืองเวศาลี ซึ่งได้พบทั้งแผ่นหิน และหม้อน้ำสำริด (บูรณกลศ) ทั้งที่อยู่ในสภาพที่สมบูรณ์ นอกจากนี้การค้นพบลูกเต๋ากระดูกรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่แหล่งโบราณคดีเนินมะกอก จังหวัดลพบุรี อาจสื่อความหมายว่าเป็นลูกเต๋าที่ใช้ในพิธีราชสูยะได้อีกด้วย

 

           สำหรับการแบ่งส่วนการปกครองในรัฐทวารวดีนั้น อาจกล่าวได้ว่าหลักฐานที่เป็นรูปธรรมที่ให้ข้อมูลด้านนี้คือข้อความจากจารึกบนฐานพระพุทธรูปแบบทวารวดีที่พบที่วัดมหาธาตุ เมืองลพบุรี ที่กล่าวถึงการสร้างพระพุทธรูปโดยเจ้าเมืองซึ่งเป็นโอรสของกษัตริย์ ย่อมสื่อความหมายได้ว่า มีการแบ่งส่วนการปกครองออกเป็นหลายเขต แต่ละเขตยังคงขึ้นตรงต่อส่วนกลางโดยกษัตริย์จะส่งตัวแทนมาปกครอง ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นเจ้าชายรัชทายาท โดยตำแหน่งเหล่านี้มักมีชื่อตำแหน่งที่ต่อท้ายด้วยคำว่า ปติ (pati) ซึ่งแปลว่าผู้เป็นใหญ่ คือหัวหน้าเจ้าเมืองผู้มีอำนาจสูงสุดในการปกครองระดับเมืองที่มีการแบ่งส่วนราชการเป็นส่วนต่าง ๆ ที่คล้ายคลึงกับรูปแบบการปกครองของชาวอินเดีย แต่อาจจะมีชื่อเรียกที่แตกต่างกันไปตามความเหมาะสม และเมืองลพบุรีคงมีฐานะเป็นเมืองลูกหลวงอยู่ชั่วระยะเวลาหนึ่ง ในขณะที่เมืองอู่ทองและเมืองนครปฐมโบราณคงมีฐานะเป็นเมืองหลวง โดยเมืองอู่ทองเป็นเมืองหลวงรุ่นแรก (พุทธศตวรรษที่ ๙-๑๒) และเมืองนครปฐมโบราณเป็นเมืองหลวงรุ่นหลัง (พุทธศตวรรษที่ ๑๓-๑๖) โดยวิเคราะห์ตามหลักฐานด้านโบราณคดี ด้านจารึกเหรียญกษาปณ์ และด้านศิลปกรรมที่พบในเมืองทั้งสอง (ที่ได้กล่าวไว้แล้ว) อย่างไรก็ตามการค้นพบเครื่องใช้ในพิธีกรรมต่าง ๆ ที่กษัตริย์ต้องประกอบพิธี เช่นแผ่นหินที่ใช้ในพิธีราชาภิเษกหรือพิธีราชสูยะ รวมทั้งลูกเต๋ากระดูกในบริเวณแหล่งโบราณคดีในเขตจังหวัดลพบุรี และบริเวณใกล้เคียง (จังหวัดชัยนาท) ตลอดจนการพบหลักฐานด้านจารึก ด้านเหรียญกษาปณ์ และด้านศิลปกรรมในเขตจังหวัดลพบุรี และจังหวัดใกล้เคียง (จังหวัดนครสวรรค์) อาจนำไปสู่ข้อสรุปได้ว่ากลุ่มเมืองโบราณในลุ่มแม่น้ำลพบุรี-ป่าสัก เช่นเมืองจันเสน เมืองลพบุรี และเมืองซับจำปา น่าจะเคยเป็นศูนย์กลางการปกครองของรัฐทวารวดีอยู่ชั่วขณะหนึ่งจากหลักฐานด้านโบราณวัตถุที่หลงเหลืออยู่ รวมทั้งหลักฐานด้านโบราณคดีที่ได้จากการสำรวจและขุดค้นแหล่งโบราณคดีและเมืองโบราณสมัยทวารวดีในบริเวณภาคกลางตอนล่างของประเทศไทย นำไปสู่ข้อสรุปได้ว่าชาวทวารวดีได้นำแนวคิดเกี่ยวกับระบบกษัตริย์และรัฐของชาวอินเดียมาเป็นแบบอย่างในการจัดตั้งรัฐทวารวดี

 

           หลักฐานที่แสดงว่ามีกษัตริย์ปกครองรัฐทวารวดี คือการค้นพบเหรียญเงินที่มีจารึกว่า "ศรีทวารวติศวรปุณยะ" ซึ่งแปลว่า "การบุณย์ของพระเจ้าศรีทวารวดี" กระจายอยู่ตามเมืองโบราณสมัยทวารวดีในบริเวณภาคกลางตอนล่างของประเทศไทย นอกจากนี้ยังได้พบว่ามีการนำระบบเหรียญกษาปณ์มาใช้เป็นสื่อกลางการค้าขาย ดังได้พบเหรียญเงินไม่มีจารึก (เป็นเหรียญเงินที่ทำด้วยเงินไม่บริสุทธิ์มีทองแดงผสม) ที่มีสัญลักษณ์เป็นรูปพระอาทิตย์/ศรีวัตสะและรูปสังข์/ศรีวัตสะ แพร่กระจายอยู่ในเมืองโบราณในรัฐทวารวดี และในเมืองโบราณร่วมสมัยในรัฐอื่น ๆ ในดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น รัฐปยู รัฐมอญ รัฐฟูนัน เหรียญดังกล่าวเป็นเหรียญที่ผลิตขึ้นโดยกษัตริย์แห่งรัฐทวารวดี โดยมีจุดมุ่งหมายที่จะควบคุมค่าเงินในการค้าขายกับชุมชนภายนอก โดยได้ขอยืมสัญลักษณ์ของระบบกษัตริย์ของอินเดียมาใช้ เนื่องจากสัญลักษณ์ที่ปรากฏอยู่บนเหรียญดังกล่าวนั้น เป็นสัญลักษณ์อันเป็นมงคลที่สื่อความหมายถึงพระราชอำนาจของกษัตริย์ ความอุดมสมบูรณ์และความรุ่งเรืองของรัฐ หรืออาณาจักรที่ปกครองโดยพระมหากษัตริย์ผู้สั่งให้ผลิตเหรียญดังกล่าว

 

 

 

เหรียญเงินมีจารึก รูปแม่และลูกโค 

 

 

เหรียญเงินไม่มีจารึกรูปพระอาทิตย์และศรีวัตสะ

 

           นอกจากการควบคุมรายได้ที่มาจากการค้าแล้ว หน้าที่ของกษัตริย์ตามคติของชาวอินเดีย คือ มีหน้าที่ควบคุมระบบชลประทาน ผลผลิตที่ได้จากการเพาะปลูก งานด้านสาธารณสุข งานด้านการทหาร และด้านตุลาการ หลักฐานสำคัญที่แสดงว่ากษัตริย์ได้ทำหน้าที่ควบคุมระบบชลประทานและผลผลิตที่ได้จากการเพาะปลูกคือการจัดระบบชลประทานให้สอดคล้องกับรูปแบบการตั้งถิ่นฐานโบราณที่ต้องอยู่ริมน้ำ เนื่องจากน้ำเป็นปัจจัยสำคัญทั้งทางด้านเกษตรกรรมและการคมนาคม แต่เนื่องจากต้องประสบปัญหาน้ำท่วมในหน้าน้ำหลาก ดังนั้นในการวงผังเมืองจึงต้องสร้างคันดินและคูน้ำล้อมรอบเมือง เพื่อป้องกันน้ำท่วมในหน้าน้ำและเพื่อความสะดวกในการใช้น้ำจากคูเมืองเพื่อการเกษตร ในขณะเดียวกันก็ใช้เป็นเส้นทางคมนาคมและเป็นการป้องกันข้าศึกไปในตัวด้วย จึงได้พบว่าเมืองใหญ่ ๆ ที่อยู่ตามลุ่มแม่น้ำแม่กลอง-ท่าจีน และแม่น้ำบางปะกงนั้นต้องมีการสร้างคูน้ำคันดินล้อมรอบเมืองกันทุกเมือง และต้องมีการขุดคลองเชื่อมต่อคูเมืองต่าง ๆ กับแม่น้ำสายรองที่ไปบรรจบแม่น้ำสายใหญ่และไปออกทะเลได้ทุกเมือง 

 

ผังเมืองนครปฐมโบราณ อ.เมือง จ.นครปฐม 

 

           ส่วนปรัชญาการจัดตั้งรัฐของกษัตริย์ทวารวดีนั้น ได้วางอยู่บนรากฐานของปรัชญาการจัดตั้งรัฐของชาวอินเดียในระบบจักรวรรดิ คือ การขยายอำนาจไปครอบครองรัฐอื่น ๆ มาไว้ในราชอาณาจักรหรือจักรวรรดิ ซึ่งกษัตริย์จะได้รับยกย่องเป็นจักรพรรดิแต่เป็นจักรพรรดิตามคติพุทธศาสนา คือ พระพุทธเจ้าจะปรากฎพระองค์ในกัลป์ต่าง ๆ ในจักรวาล เพื่อช่วยนำสัตว์โลกสู่นิพพานเช่นเดียวกับจักรพรรดิผู้ปกครองจักรวาลก็สามารถปราบปรามและมีชัยต่อรัฐทั้งปวง และปกครองอย่างยุติธรรม หากแต่การขยายอำนาจการปกครองตามคติจักรพรรดิในพุทธศาสนานั้นไม่ใช่การปราบปรามด้วยกำลังทหาร ไม่ใช่ชัยชนะจากสงคราม แต่เป็น "ธรรมวิชัย" คือ ชัยชนะด้วยธรรม (อันเป็นนโยบายของพระเจ้าอโศกในการขยายอำนาจการปกครอง) และขยายอาณาเขตของอาณาจักรออกไปอย่างกว้างขวาง ครอบคลุมพื้นที่ภาคกลางตอนล่างตั้งแต่ด้านตะวันตกถึงด้านตะวันออก ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ลุ่มแม่น้ำแม่กลอง-ท่าจีน แม่น้ำลพบุรี-ป่าสัก และลุ่มแม่น้ำบางปะกง โดยการนำหลักธรรมคำสั่งสอนในพุทธศาสนาไปปลูกฝังให้ชาวเมืองดังกล่าวเหล่านั้นเกิดความเลื่อมในศรัทธา ดังปรากฎหลักฐานด้านศิลปกรรมเนื่องในพุทธศาสนาที่แพร่กระจายอยู่ตามเมืองโบราณดังกล่าวเหล่านั้น เป็นต้นว่าธรรมจักรและกวางหมอบ พระพุทธรูปทั้งที่สลักจากหินและหล่อจากสำริด สถูป วิหารต่าง ๆ ตลอดจนหลักธรรมคำสั่งสอนในพุทธศาสนา ซึ่งปรากฏเป็นจารึกอยู่บนเสาหรือวงล้อพระธรรมจักร นับว่ากษัตริย์ทวารวดีประสบความสำเร็จในการใช้นโยบาย "ธรรมวิชัย" ในการขยายอำนาจการปกครองและขยายอาณาจักรของพระองคืออกไปได้อย่างกว้างขวาง และนอกจากจะปลูกฝังคติความเชื่อในพุทธศาสนาให้ประชาชนในรัฐของพระองค์แล้ว ยังประสบความสำเร็จในการเผยแพร่พุทธศาสนาไปยังชุมชนใกล้เคียงทั้งสี่ทิศ คือ จากศูนย์กลางซึ่งอยู่ทางตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา (ลุ่มแม่น้ำแม่กลอง-ท่าจีน) ได้ขยายออกไปทางด้านตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา (ลุ่มแม่น้ำลพบุรี-ป่าสัก) จนถึงลุ่มแม่น้ำบางปะกงและไปทางตะวันออกเฉียงเหนือถึงลุ่มแม่น้ำมูล-ชี ส่วนทางตอนเหนือขึ้นไปถึงบริเวณที่ราบลุ่มแม่น้ำปิง (รัฐหริภุญไชย) และทางใต้ลงไปถึงเมืองยะรัง จังหวัดปัตตานี นับว่ากษัตริย์ทวารวดีได้ปฏิบัติตามคติจักรพรรดิในพุทธศาสนาผสมผสานกับคติจักรพรรดิในศาสนาพราหมณ์ที่ต้องมีชัยชนะทั้ง ๔ ทิศ (ทิศวิชยิน) 

 

 

 

สถูประฆังมีจารึกอยู่ที่คอระฆัง สูง 390 ซม. เส้นผ่านศูนย์กลาง 130 ซม. อายุราวพุทธศัตวรรษที่ 12 อยู่ที่พิพิธพัณฑสถานแห่งชาติพระนคร

 

 

 

รูปท้าวกุเวรและคชลักษณมี(ดินเผา)พบในเมืองโบราณจันเสน จ.นครสวรรค์

 

           สำหรับฐานะของกษัตริย์ทวารวดีนั้น ได้พบหลักฐานโบราณวัตถุบางประเภทที่สื่อความหมายถึงพิธีกรรมต่าง ๆ ที่กษัตริย์ต้องประกอบ เพื่อยกฐานะของกษัตริย์ให้เทียบเท่าเทพเจ้า นั่นคือ พิธีราชสูยะ (พิธีราชาภิเษกของกษัตริย์อินเดียในสมัยโบราณ) ดังได้พบแผ่นหินรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่มีถัดลงมามีรูปแส้ (จามร) วัชระ ขอสับช้าง (อังกุษะ) พัดโบก (วาลวิชนี) ฉัตร ปลาและสังข์อย่างละคู่ และมีหม้อน้ำ (บูรณกลศ) อยู่ตอนล่าง ตรงมุมทั้ง ๔ ทำเป็นรุปดอกบัวเสี้ยวเดียว แผ่นหินดังกล่าวนี้ได้พบที่พระปฐมเจดีย์ จังหวัดนครปฐม ซึ่งอยู่ในสภาพที่สมบูรณ์ ส่วนที่พบที่เมืองดงคอน จังหวัดชัยนาท เป็นชิ้นที่แตกหัก แผ่นหินดังกล่าวทั้ง ๒ ชิ้นนี้น่าจะเป็นแผ่นหินที่ใช้รองรับหม้อน้ำ (บูรณกลศ) เพื่อใช้สรงน้ำเทพและเทพี (อภิเษจนียะ) ในพิธีราชสูยะหรือพิธีราชาภิเษกของกษัตริย์ทวารวดีและแผ่นหินที่คล้ายกันนี้ได้เคยพบในรัฐยะไข่ที่เมืองเวศาลี ซึ่งได้พบทั้งแผ่นหิน และหม้อน้ำสำริด (บูรณกลศ) ทั้งที่อยู่ในสภาพที่สมบูรณ์ นอกจากนี้การค้นพบลูกเต๋ากระดูกรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่แหล่งโบราณคดีเนินมะกอก จังหวัดลพบุรี อาจสื่อความหมายว่าเป็นลูกเต๋าที่ใช้ในพิธีราชสูยะได้อีกด้วย

 

           สำหรับการแบ่งส่วนการปกครองในรัฐทวารวดีนั้น อาจกล่าวได้ว่าหลักฐานที่เป็นรูปธรรมที่ให้ข้อมูลด้านนี้คือข้อความจากจารึกบนฐานพระพุทธรูปแบบทวารวดีที่พบที่วัดมหาธาตุ เมืองลพบุรี ที่กล่าวถึงการสร้างพระพุทธรูปโดยเจ้าเมืองซึ่งเป็นโอรสของกษัตริย์ ย่อมสื่อความหมายได้ว่า มีการแบ่งส่วนการปกครองออกเป็นหลายเขต แต่ละเขตยังคงขึ้นตรงต่อส่วนกลางโดยกษัตริย์จะส่งตัวแทนมาปกครอง ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นเจ้าชายรัชทายาท โดยตำแหน่งเหล่านี้มักมีชื่อตำแหน่งที่ต่อท้ายด้วยคำว่า ปติ (pati) ซึ่งแปลว่าผู้เป็นใหญ่ คือหัวหน้าเจ้าเมืองผู้มีอำนาจสูงสุดในการปกครองระดับเมืองที่มีการแบ่งส่วนราชการเป็นส่วนต่าง ๆ ที่คล้ายคลึงกับรูปแบบการปกครองของชาวอินเดีย แต่อาจจะมีชื่อเรียกที่แตกต่างกันไปตามความเหมาะสม และเมืองลพบุรีคงมีฐานะเป็นเมืองลูกหลวงอยู่ชั่วระยะเวลาหนึ่ง ในขณะที่เมืองอู่ทองและเมืองนครปฐมโบราณคงมีฐานะเป็นเมืองหลวง โดยเมืองอู่ทองเป็นเมืองหลวงรุ่นแรก (พุทธศตวรรษที่ ๙-๑๒) และเมืองนครปฐมโบราณเป็นเมืองหลวงรุ่นหลัง (พุทธศตวรรษที่ ๑๓-๑๖) โดยวิเคราะห์ตามหลักฐานด้านโบราณคดี ด้านจารึกเหรียญกษาปณ์ และด้านศิลปกรรมที่พบในเมืองทั้งสอง (ที่ได้กล่าวไว้แล้ว) อย่างไรก็ตามการค้นพบเครื่องใช้ในพิธีกรรมต่าง ๆ ที่กษัตริย์ต้องประกอบพิธี เช่นแผ่นหินที่ใช้ในพิธีราชาภิเษกหรือพิธีราชสูยะ รวมทั้งลูกเต๋ากระดูกในบริเวณแหล่งโบราณคดีในเขตจังหวัดลพบุรี และบริเวณใกล้เคียง (จังหวัดชัยนาท) ตลอดจนการพบหลักฐานด้านจารึก ด้านเหรียญกษาปณ์ และด้านศิลปกรรมในเขตจังหวัดลพบุรี และจังหวัดใกล้เคียง (จังหวัดนครสวรรค์) อาจนำไปสู่ข้อสรุปได้ว่ากลุ่มเมืองโบราณในลุ่มแม่น้ำลพบุรี-ป่าสัก เช่นเมืองจันเสน เมืองลพบุรี และเมืองซับจำปา น่าจะเคยเป็นศูนย์กลางการปกครองของรัฐทวารวดีอยู่ชั่วขณะหนึ่ง

 

รูปภาพของ ssspoonsak

เนื่องจากมีข้อมูลบางส่วนหรือทั้งหมดได้ทำการคัดลอกมาแล้วไม่อ้างอิงแหล่งที่มาของข้อมูล

กรุณาอ้างอิงแหล่งที่มาของข้อมูลให้ชัดเจนด้วย ดูรูปแบบการทำเอกสารอ้างอิงได้ที่

http://www.thaigoodview.com/node/99177

มิฉะนั้นทางเว็บ thaigoodview.com จำเป็นต้องลบข้อมูลทั้งหมดออก

ขอขอบคุณ

ครูพูนศักดิ์ สักกทัตติยกุล

ผู้ดูแลเว็บไซต์ไทยกู๊ดวิว

 


ช่วยด้วยครับ
นักเรียนที่สร้างบล็อก กรุณาอย่าคัดลอกข้อมูลจากเว็บอื่นทั้งหมด
ควรนำมาจากหลายๆ เว็บ แล้ววิเคราะห์ สังเคราะห์ และเขียนขึ้นใหม่
หากคัดลอกทั้งหมด จะถูกดำเนินคดีตามกฎหมายจากเจ้าของลิขสิทธิ์
มีโทษทั้งจำคุกและปรับในอัตราสูง

ช่วยกันนะครับ 
ไทยกู๊ดวิวจะได้อยู่นานๆ ไม่ถูกปิดเสียก่อน
ขอขอบคุณในความร่วมมือครับ

มหาวิทยาลัยศรีปทุม ผู้ใหญ่ใจดี
 
 

 ช่วยด้วยครับ
นักเรียนที่สร้างบล็อก กรุณาอย่า
คัดลอกข้อมูลจากเว็บอื่นทั้งหมด
ควรนำมาจากหลายๆ เว็บ แล้ววิเคราะห์ สังเคราะห์ และเขียนขึ้นใหม่
หากคัดลอกทั้งหมด จะถูกดำเนินคดี
ตามกฎหมายจากเจ้าของลิขสิทธิ์
มีโทษทั้งจำคุกและปรับในอัตราสูง

ช่วยกันนะครับ 
ไทยกู๊ดวิวจะได้อยู่นานๆ 
ไม่ถูกปิดเสียก่อน

ขอขอบคุณในความร่วมมือครับ

อ่านรายละเอียด

ด่วน...... ขณะนี้
พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2558 
มีผลบังคับใช้แล้ว 
ขอให้นักเรียนและคุณครูที่ใช้งาน
เว็บ thaigoodview ในการส่งการบ้าน
ระมัดระวังการละเมิดลิขสิทธิ์ด้วย
อ่านรายละเอียดที่นี่ครับ

 

สมาชิกที่ออนไลน์

ขณะนี้มี สมาชิก 0 คน และ ผู้เยี่ยมชม 51 คน กำลังออนไลน์