"โคมลอย" ภูมิปัญญาชาวเหนือ

“

โคมลอย” หมายถึง โคมที่ทำด้วยกระดาษว่าว มีขนาดใหญ่ใช้กระดาษตั้งแต่ 36-72 แผ่น รมด้วยควันไฟให้ฟองแล้วปล่อยขึ้นสู่ท้องฟ้า โคมลอย บางท้องถิ่นของจังหวัดลำปางเรียกว่า ว่าว มี ๒ ชนิด คือ ว่าวลม และ ว่าวไฟ ว่าวลม คือว่าวที่ปล่อยในเวลากลางวัน ส่วนว่าวไฟ ใช้ปล่อยในเวลากลางคืน 
ที่มาของโคมลอย 
     ชาวบ้านที่นับถือพุทธศาสนา พอถึงเทศกาล “ยี่เป็ง” จะทำโคมลอยไปถวายวัดแล้วจุดเป็นพุทธบูชา หรือบูชาพระเกศแก้วจุฬามณีบนสรวงสวรรค์ 
ลักษณะโคมลอย 
     ทำด้วยกระดาษว่าว มีลักษณะสี่เหลี่ยม เรียกว่า “แบบกล่องข้าว” ลักษณะกลม เรียกว่า “ฮังมดส้ม ขนาดเล็กใช้กระดาษ 36 แผ่น ขนาดกลาง 72 แผ่น ขนาดใหญ่เกินกว่า 72 แผ่นขึ้นไป และประกอบด้วยหางซึ่งขนาดกว้างไม่น้อยกว่า 6 นิ้ว ยาวขนาด 5-20 เมตร 
อุปกรณ์ 
     การทำว่าวจะใช้กระดาษเนื้อบาง ติดประกอบกันเป็นรูปทรงต่าง ๆ ส่วนใหญ่ทำเป็น ลักษณะของถุงลมก้นใหญ่ วงปากแคบ กระดาษที่ใช้ทำนั้น จะใช้กระดาษสีเดียวหรือหลาย สี ก็ได้ แล้วแต่ความพอใจของเจ้าตำรา (เจ้าตำรับ) ในสมัยก่อนนิยมมาช่วยกันทำที่วัด เพราะ ต้องใช้ สถานที่ทำเป็นลานกว้าง โดยมีเจ้าตำราเป็นผู้ควบคุมดูแล ลูกเล่นหรือองค์ประกอบของโคมลอย ประกอบด้วยสีสรรที่สดสวย ลอยขึ้นจากพื้นสูงพอสมควรแล้วปล่อยหางซึ่งขมวดอยู่คลี่ยาวออกมา เสียงประทัด ระเบิดดังเป็นจังหวะ มีพลร่มควันสี กระดาษรุ้งสีต่าง ๆ และกระดาษเงิน-ทอง ลอยลงมาจากฟ้า เป็นต้น ของใครขึ้นได้สวย สูง และมีลูกเล่นแพรวพราวจะได้รับความนิยมชมชอบ หากมีการประกวดประชันก็ถือว่าเป็นหนึ่ง 
วิธีการเล่น
     เมื่อถึงเวลาปล่อยว่าว ชาวบ้านก็จะล้อมวงเข้ามาดูอย่างใกล้ชิด บ้างก็จะมาช่วยถือ ไม้ค้ำยันเพื่อช่วยให้ว่าวทรงตัวได้ จากนั้น ถ้าเป็นว่าวไฟก็จะเอาเชื้อเพลิงคือผ้าชุบน้ำมันยาง เผา หรือใช้ชันหรือที่เรียกว่าขี้ขะย้าเผาเพื่อให้เกิดควันแล้วปล่อยควันไฟเข้าไปอัดในว่าว จน ว่าวลอยตัวและตึงเต็มที่ เมื่อถึงตอนนี้ ชาวบ้านก็ช่วยกันมากขึ้น บางคนก็ถือวงปาก บางพวก ก็คอยให้กำลังใจอยู่รอบข้าง โดยมีขบวนแห่กลองสิ้งหม้องและฟ้อนรำกันอย่างสนุกสนาน เมื่อว่าวลอยตึงเต็มที่ ก็จะนำประทัดหรือหางว่าวมาผูกติดกับวงปาก ปลดไม้ค้ำยันออก และ ปล่อยขึ้นไป ถ้าเป็นการแข่งขันก็จะดูว่าว่าวหรือโคมของใครสวยหรือไม่ โดยดูตั้งแต่ ขนาด รูป ทรงของว่าว การลอยตัว และลูกเล่นต่าง ๆ ที่ผูกติดวงปากของว่าวหรือโคมลอย 
โอกาสหรือเวลาที่เล่น 
     การปล่อยว่าวหรือโคมลอยนั้น นิยมเล่นหรือแข่งขันกันในเทศกาลงานประเพณี สำคัญ ๆ ของหมู่บ้าน เช่น วันเข้าพรรษา วันออกพรรษา ประเพณียี่เป็ง หรืองานบุญต่าง ๆ ไม่ มีข้อจำกัด 
คุณค่า/แนวคิด/สาระ 
     - 
เป็นองค์ประกอบอย่างหนึ่งของประเพณียี่เป็งของชาวเหนือ 
     - เป็นศิลปะอย่างหนึ่งหากทำไม่ถูกสัดส่วนจะไม่ลอยขึ้น 
     - เป็นที่รวมแห่งศรัทธาสามัคคีของชาวบ้าน-ชาววัด 
     - เป็นการพักผ่อนหย่อนใจอย่างหนึ่งในฤดูเดือนยี่ เพราะชมแล้วเกิดความบันเทิงสนุกสนาน 
     - เป็นการนำความรู้ทางวิทยาศาสตร์ (ระดับชาวบ้าน) มาส่งเสริมประเพณี 

     การปล่อยว่าวหรือโคมลอยนี้ ชาวบ้านมีความเชื่อกันว่า เพื่อให้ว่าวได้นำเอาเคราะห์ ร้าย ภัยพิบัติต่าง ๆ ออกไปจากหมู่บ้าน ดังนั้นว่าวหรือโคมลอยที่ปล่อยขึ้นไป ถ้าไปตกในบ้าน ใครบ้านนั้นต้องจะทำพิธีสะเดาะเคราะห์เพื่อล้างเสนียด จัญไรทั้งปวงออกไป นอกจากนี้ ยัง ถือกันว่าเป็นการทำเพื่อบูชาพระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ และเพื่อความสนุกสนาน สร้าง ความสามัคคีในหมู่บ้านอีกด้วย

มหาวิทยาลัยศรีปทุม ผู้ใหญ่ใจดี
 
 

 ช่วยด้วยครับ
นักเรียนที่สร้างบล็อก กรุณาอย่า
คัดลอกข้อมูลจากเว็บอื่นทั้งหมด
ควรนำมาจากหลายๆ เว็บ แล้ววิเคราะห์ สังเคราะห์ และเขียนขึ้นใหม่
หากคัดลอกทั้งหมด จะถูกดำเนินคดี
ตามกฎหมายจากเจ้าของลิขสิทธิ์
มีโทษทั้งจำคุกและปรับในอัตราสูง

ช่วยกันนะครับ 
ไทยกู๊ดวิวจะได้อยู่นานๆ 
ไม่ถูกปิดเสียก่อน

ขอขอบคุณในความร่วมมือครับ

อ่านรายละเอียด

ด่วน...... ขณะนี้
พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2558 
มีผลบังคับใช้แล้ว 
ขอให้นักเรียนและคุณครูที่ใช้งาน
เว็บ thaigoodview ในการส่งการบ้าน
ระมัดระวังการละเมิดลิขสิทธิ์ด้วย
อ่านรายละเอียดที่นี่ครับ

 

สมาชิกที่ออนไลน์

ขณะนี้มี สมาชิก 0 คน และ ผู้เยี่ยมชม 35 คน กำลังออนไลน์