ศิลปกรรมไทย และภูมิปัญญาไทย "เครื่องจักสานผักตบชวา"

ประวัติความเป็นมา

      ผักตบชวาจัดเป็นพืชน้ำประเภทใบเลี้ยงเดี่ยวลอยน้ำ เจริญงอกงามโดยไม่ต้องอาศัยรากยึดแกะมีชื่อเรียกในแต่ละท้องถิ่นไม่เหมือนกัน เช่น ผักปอด,สวะ,ผักโรค,ผักตบชวา,ผักยะวา,ผักอีโยก เป็นต้น ซึ่งประเทศไทยมีผักตบชวามาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 โดยเจ้านายในสมัยนั้นได้ตามเสด็จไปประเทศอินโดนีเชียปี พ.ศ. 2444 ได้เห็นผักชนิดนี้ออกดอกสีม่วงสวยงามอยู่ทั่วไปจึงได้นำเอาพันธุ์ผักตบชวามายังประเทศไทยเพียงเล็กน้อย ใส่อ่างดินเลี้ยงไว้หน้าวังสระประทุมจนกระทั่งออกดอกสวยงามและเพิ่มจำนวนมากขึ้นจนล้นกระถาง ประกอบด้วยในช่วงนั้นเกิดน้ำท่วมวังสระประทุมทำให้ผักตบชวาล่องลอยกระจัดกระจายออกไปตามที่ต่า

 

ภาครัฐบาลและเอกชนจึงหาวิธีการกำจัดผักตบชวาจากแหล่งน้ำธรรมชาติ แต่ไม่ค่อยได้รับผลนักจึงได้หแนวทางในการนำผักตบชวามาประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์ ก็สมารถนำมาใช้ได้หลายลักษณะ เช่น เป็น อาหารสัตว์ ใช้เป็นวัสดุในการเพาะเห็ดฟางเพาะชำต้นไม้ ใช้ผลิตก๊าชชีวภาพ ใช้ผลิตปุ๋ยจำหน่ายได้ทั้งตลาดท้องถิ่น ตลาดกลางหรือแม้แต่ตลาดต่างประเทศ ทำให้สามารถเปลี่ยนวัชพืชที่ไม่มีคุณค่าให้เป็นพืชเศรษฐกิจ สร้างการกระจายรายได้สู่ประชาชนในชนบทเป็นอย่างดีและเป็นการช่วยลดมลภาวะทางน้ำอีกทางหนึ่งด้วยผลิตภัณฑ์จากผักตบชวานับว่าเป็นการสร้างรายได้แก่ผู้ประกอบการเป็นอย่างมาก ทั้งนี้เพราะต้นทุนการผลิตค่อนข้างต่ำ เนื่องจากใช้วัสดุส่วนใหญ่จากธรรมชาติ ประกอบด้วยงานหัตถกรรมจักสานดูเหมือนจะเป็นส่วนหนึ่งของคนไทยมานับตั้งแต่โบราณกาล คนไทยรู้จักการประดิษฐ์เครื่องจักสานนำมาใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำหลาย ๆ ชนิด เช่น กระจาด กระบุง ตะกร้า เป็นต้น และได้สืบทอดงานฝีมือสู่ลูกหลานเรื่อยมา ดังนั้น การประดิษฐ์ผลิตภัณฑ์จากผักตบชวาจึงเป็นที่ไม่ใช่เรื่องยากเย็นสำหรับคนไทยแบบหยาบๆ

วัตถุดิบ

     ผลิตภัณฑ์จักสานผักตบชวาใช้ผักตบชวาอันเป็นทรัพยากรที่มีในท้องถิ่นเป็นวัตถุดิบสำคัญซึ่งชาวคลองนกกระทุงได้ใช้ความรู้ ความสามารถ และประสบการณ์ที่ได้จากการเรียนรู้การจักสานผักตบชวาด้วยตนเองและสั่งสมจนเป็นภูมิปัญญาในการเลือกใช้ผักตบชวาหรือเตรียมผักตบชวาก่อนนำมาจักสาน ตลอดจนกระบวนการผลิต ซึ่งจะได้นำเสนอให้ท่านผู้อ่านได้ทราบต่อไปในการจักสานผักตบชวาเป็นเครื่องใช้หรือผลิตภัณฑ์ต่างๆ ต้องใช้วัสดุต่อไปนี้ 
   
1. ผักตบชวา
   
2. ฆ้อนตัวเล็ก
 
3. แบบหุ่นไม้
 
4. กรรไกรตัดเส้น
   
5. เครื่องรีดผักตบชวา
 
6. เครื่องเลียดเส้น
 
7. คีมปลายแหลม
 
8. ตะปูเข็ม
 
9. เข็มใหญ่
 
10. กระบอกฉีดน้ำ
 
11. แล็คเกอร์เงา
   
12. แปรงทาแล็คเกอร์

กระบวนการผลิต

1. การเตรียมก้านผักตบชวา มีหลักและวิธีการสำคัญ ดังนี้

1.1 การคัดเลือกลำต้น ควรเลือกลำต้นที่มีคุณภาพ ขนาดความยาวตั้งแต่ 60 ซม. ขึ้นไป ความอ่อนแก่ของลำต้นจะมีผลต่อสีผิวของผลิตภัณฑ์ ถ้าเป็นต้นแก่เมื่อตากแห้งแล้วจะเป็นสีน้ำตาลแก่ ถ้าต้นอ่อนเมื่อตากแห้งแล้วจะเป็นสีขาวนวล  

1.2 การตัด การตัดลำต้นมาใช้ควรตัดถึงปลายโคนและตัดให้ถึงปลายใบเพื่อจะได้ก้านของผักตบชวายาวเต็มที่  

1.3 การล้าง ใช้การล้างน้ำหรือใช้น้ำฉีดเพื่อให้ผิวสะอาด เวลานำเอามาทำผลิตภัณฑ์จะได้สวยงาม  

1.4 การผ่าซีก ผลิตภัณฑ์บางชนิดอาจใช้ได้ทั้งต้น บางชนิดควรผ่าซีก การผ่าซีกนี้จะผ่าหรือไม่ผ่าก็ได้ขึ้นอยู่กับการใช้งาน วิธีผ่าใช้มีดคมๆ ผ่าเป็น 2 ซีก หรือ 4 ซีก แล้วแต่การใช้งาน  

1.5 การทำให้แห้ง มี 2 วิธี คือ      

  1) การตากแดด มีเทคนิคในการตาก คือเมื่อตากเส้นผักตบชวาแห้งดีแล้วให้เก็บไว้อย่าตากแช่ทิ้งไว้นานๆ เพราะจะทำให้กรอบได้       

  2) การอบแห้ง ในกรณีที่ไม่มีแสงแดด ใช้การอบด้วยไอน้ำ ซึ่งจะช่วยให้ผักตบชวามีสีเขียวนวลสวยงาม  

1.6 การป้องกันเชื้อราในเส้นใยผักตบชวา ใช้วิธีการอบด้วยกำมะถันการทาแลคเกอร์และการใช้สารเคมีที่สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทยได้ศึกษาวิจัยแล้วว่าสามารถป้องกันเชื้อราในเส้นใยผักตบชวาซึ่งมีความปลอดภัยใน การใช้และไม่มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม  

1.7 การรีดผักตบชวา ใช้เครื่องรีดผักตบชวาให้แบนเรียบ  

1.8 การเลียดผักตบชวา ใช้เครื่องเลียดผักตบชวาเพื่อทำเส้นผักตบชวาให้มีขนาดเล็กสำหรับผลิตภัณฑ์ที่เป็นงานละเอียด  

2. การจักสานผักตบชวาเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ     

      การจักสานผักตบชวาเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ เมื่อเตรียมก้านผักตบชวาซึ่งเป็นวัตถุดิบตลอดจนวัสดุอุปกรณ์ที่จำเป็นต้องใช้ไว้พร้อมแล้ว ก็ทำการจักสานผักตบชวาให้เป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ ได้ โดยวิธีการจักสานผลิตภัณฑ์แต่ละชนิดจะมีรูปแบบลวดลายและวิธีการจักสานแตกต่างกันไปผลิตภัณฑ์บางชนิดต้องใช้แบบหุ่นไม้เพื่อกำหนดรูปแบบโครงร่างและกำหนดขนาดของผลิตภัณฑ์ที่ทำ การจักสานผักตบชวาของชาวคลองนกกระทุงได้มีการพัฒนากระบวนการผลิตอย่างต่อเนื่องและตลอดเวลาเพื่อให้ผลิตภัณฑ์มีความสวยงาม มีความคงทน มีคุณภาพ โดยทำการพัฒนาลวดลายการจักสานให้มีความประณีตสวยงามตลอดจนพัฒนาการผลิตให้ได้ผลิตภัณฑ์ที่หลากหลาย โดยใช้ภูมิปัญญาของตนเองเป็นหลัก จะใช้เทคโนโลยีก็เพียงแต่การป้องกันการขึ้นราในใยผักตบชวาเพื่อให้ผลิตภัณฑ์มีคุณภาพและมีอายุการใช้งานยืนยาวยิ่งขึ้นตามความต้องการของผู้บริโภค ปัจจุบันนี้ชาวคลองนกกระทุงได้พัฒนาการผลิตเครื่องใช้จากผักตบชวาได้หลากหลายและเป็นที่ต้องการของผู้บริโภค ได้แก่ รองเท้า ที่รองของร้อน กระเป๋าถือ กระเป๋าสะพายที่ใส่กระถางต้นไม้ กล่องใส่กระดาษทิชชู กระเป๋าหนังสือ เปลญวน ถาดรูปไก่ รองเท้าผักตบชวา โคมไฟ แจกัน และเฟอร์นิเจอร์ เช่น ฉากกั้นห้องม่านบังตา

                                                              

มหาวิทยาลัยศรีปทุม ผู้ใหญ่ใจดี
 
 

 ช่วยด้วยครับ
นักเรียนที่สร้างบล็อก กรุณาอย่า
คัดลอกข้อมูลจากเว็บอื่นทั้งหมด
ควรนำมาจากหลายๆ เว็บ แล้ววิเคราะห์ สังเคราะห์ และเขียนขึ้นใหม่
หากคัดลอกทั้งหมด จะถูกดำเนินคดี
ตามกฎหมายจากเจ้าของลิขสิทธิ์
มีโทษทั้งจำคุกและปรับในอัตราสูง

ช่วยกันนะครับ 
ไทยกู๊ดวิวจะได้อยู่นานๆ 
ไม่ถูกปิดเสียก่อน

ขอขอบคุณในความร่วมมือครับ

อ่านรายละเอียด

ด่วน...... ขณะนี้
พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2558 
มีผลบังคับใช้แล้ว 
ขอให้นักเรียนและคุณครูที่ใช้งาน
เว็บ thaigoodview ในการส่งการบ้าน
ระมัดระวังการละเมิดลิขสิทธิ์ด้วย
อ่านรายละเอียดที่นี่ครับ

 

สมาชิกที่ออนไลน์

ขณะนี้มี สมาชิก 0 คน และ ผู้เยี่ยมชม 84 คน กำลังออนไลน์